«کلیسای ننه مریم» ارومیه، میراثی است به جا مانده از آشوریان از تاریخ ایران که به ادعای برخی از باستانشناسان دومین کلیسای قدیمی در جهان پس از «کلیسای بیتلحم» فلسطین است.
کلیسای ننه مریم، نام این اثر تاریخی ایرانزمین است که در شهرستان ارومیه و در یکی از خیابانهای این شهرستان به نام «خیابان قدس»، قرار گرفته است. «شرق آشور»، نام امروزی این میراث تاریخی است که در گذشته از آن به نامهای دیگری همچون «کلیسای حضرت مریم» و «کلیسای مارت مریم» نیز یاد میشد.
اعتقاد برخی از باستانشناسان و محققان بر این است که کلیسا از کهنترین کلیساهای جهان بوده است؛ بهگونهای که آن را پس از کلیسای «بیتلحم» در فلسطین، دومین کلیسای قدیمی جهان دانستهاند. البته روایت دیگری نیز این مکان مذهبی را نخستین کلیسای مشرقزمین، معرفی کرده است. قدمت نمای فعلی این بنای مذهبی که به یقین میتوان آن را از آثار بینظیر تاریخی «آشوریان»، معرفی کرد، با توجه به اظهارات باستانشناسان به دوران حکومت ساسانیان بازمیگردد؛ این در حالی است که نویسندگان آشوری و مسیحی معتقدند که این کلیسا در بدو ساخت به عنوان آتشکده مورد استفاده قرار گرفته است و روزگاری از معروفترین معبدهای زرتشتیان محسوب میشد. اما زمانیکه زرتشتیان دین مسیح را پذیرفتند، این بنای مذهبی تغییر کاربری داده و آن را به کلیسا تبدیل کردند.
در این مورد روایتی جالب وجود دارد که دانستن آن خالی از لطف نیست. طبق این روایت، در زمان تولد مسیح، سه تن از موبدان زرتشتی در این آتشکدهی کهن در حال انجام فرایض دینی خود بودهاند که ناگهان متوجه حرکت ستارهای بسیار نورانی شده که به سمت شرق و «اورشلیم»، در حرکت است. آنها این اتفاق را به نشانهی تولد نوزادی که نجات دهندهی ایشان خواهد بود، دانسته و از این رو عازم اورشلیم میشوند. طبق بیانات مورخان مسیحی این سه موبد از اورشلیم به شهر ارومیه امروزی سفر کرده و آتشکده را به کلیسا تبدیل میکنند. از آن پس به پیروی از دین مسیح میپردازند و تا زمان مرگ در این مکان باقی میمانند. گفته میشود که این سه تن در کنار کلیسا دفن شدهاند. جالب است بدانید که این روایت روی سنگ قبر موبد کلیسا حک شده است که تا جنگ جهانی اول در خود توسط قوای روسیه به داخل کلیسا منتقل شد و در همان مکان نگهداری میشد؛ اما امروزه این سنگ قبر در موزه کیف قرار دارد.